Muayenehanemde varis nedeniyle başvuran hastalarımın çoğunda dikkatimi çeken bir örüntü vardır: şikayetler genellikle sol bacaktan başlar ya da sol bacakta belirgin biçimde daha şiddetlidir. Hastalarıma “Neden hep sol bacağım?” sorusunu yıllar içinde o kadar çok kez duydum ki, bu yazıyı kaleme almaya karar verdim. Cevap, basit bir tesadüf değil. Vücudumuzun damar anatomisinde, sağ ile sol bacak arasında kritik bir asimetri var ve bu asimetri, sol bacağı kronik venöz yetmezliğe karşı doğal olarak daha kırılgan kılıyor.

Bu yazıda kliniğimde sık karşılaştığım soruları temel alarak, sol bacakta varisin neden daha sık görüldüğünü, hangi belirtilerin önemli olduğunu, May-Thurner sendromu gibi göz ardı edilen bir tabloyu, gebelik ve mesleki etkenleri ve doktora başvurmanız gereken kırmızı bayrakları anlatacağım. Amacım sizi tedirgin etmek değil, vücudunuzun size verdiği sinyalleri doğru okumanıza yardımcı olmak.

İçindekiler

Sol Bacakta Varis Neden Daha Sık Görülür? Anatomik Asimetri

İnsan vücudunda damarsal dolaşım simetrik gibi görünür ancak gerçekte değildir. Bacaklardan kalbe kanı taşıyan ana toplardamarlar, karın boşluğunda vena kava inferior denen büyük damara dökülür. Sol bacağın ana toplardamarı (sol ortak iliak ven) bu büyük damara ulaşmak için karın boşluğunu çaprazlar ve tam bu kesişme noktasında, üzerinden sağ ortak iliak arter geçer. Yani sol bacaktan dönen kan, sağ taraftan gelen güçlü atardamarın altından sıkışarak yoluna devam etmek zorundadır.

Sağ bacakta ise bu basınç ilişkisi yoktur. Sağ ortak iliak ven, vena kavaya çok daha düz bir hatta dökülür ve üzerinde böyle bir atardamar baskısı bulunmaz. Yıllar içinde sol iliak vendeki bu sürekli mekanik baskı, damar duvarında yorgunluk, kapakçık yetmezliği ve geri akım yaratabilir. Sonuç, sol bacakta önce ince kılcal varisler, sonra retiküler ve büyük yüzeyel varisler şeklinde kendini gösterir.¹

Bu mekanik bası hikayesi, embriyolojik dönemden itibaren başlar. Damarların gelişimi sırasında oluşan asimetri, doğumdan sonraki yıllarda klinik bir hastalık olarak ortaya çıkmaz. Ancak gençlik döneminde uzun ayakta kalma, gebelikler, kilo artışı gibi tetikleyicilerle birlikte gizli bir alt yapı belirginleşir. Muayenehanemde, 30’lu yaşlarında “Annemde de varis vardı, hep sol bacağındaydı” diyerek gelen birçok hasta görüyorum. Bu aktarım hem genetik yatkınlıktan hem de anatomik asimetrinin ortak bir özellik olmasından kaynaklanır.

Bu mekanik bası tablosu, belirgin hale geldiğinde tıpta May-Thurner sendromu olarak adlandırılır. Adını 1957’de bu durumu tanımlayan May ve Thurner’dan alır. Sağlıklı popülasyonda hafif derecede iliak ven basısı %20’ye varan oranlarda görülebilir, ancak klinik belirti veren May-Thurner çok daha nadirdir. Yine de tek taraflı sol bacak şikayeti olan hastalarda aklımızdan çıkarmamamız gereken bir tablodur.²

Sol ve Sağ Bacak Varis Sıklığının Karşılaştırması

Özellik	Sol Bacak	Sağ Bacak
İliak ven anatomisi	Sağ arter altında sıkışır	Düz yolla vena kavaya açılır
Mekanik bası riski	Yüksek	Düşük
Tek taraflı varis gözlemi	Daha sık	Daha az
Derin ven trombozu eğilimi	Yaklaşık 3-4 kat fazla	Referans (1 kat)
Bacak şişliği şikayeti	Sıklıkla ön planda	Daha hafif seyirli
Gebelikte ağırlaşma	Belirgin	Görece az

Bu farklılık, varis tedavisine yaklaşımımı da etkiler. Sol bacakta tek taraflı, hızla ilerleyen ya da tedaviye yeterince yanıt vermeyen şikayetlerde yalnızca yüzeyel sistemi düşünmek yetmez, derin sistemi de değerlendirmek gerekir. Erken evre belirtileri görmezden gelmek, ileride çok daha karmaşık bir tabloyla karşılaşmamıza yol açabilir.

May-Thurner Sendromu: Sessiz Bir Anatomik Tuzak

Hastalarıma May-Thurner sendromunu anlatırken sıklıkla şu benzetmeyi yapıyorum: Düşünün ki sol bacağınızdan dönen kan, üzerinden geçen ağır bir kemerin altında yıllarca ilerlemek zorunda kalsın. O kemer atardamardır, kalbin her atışında nabız gibi şişer ve ven duvarına bastırır. Yıllar içinde damar duvarı kalınlaşır, iç yüzeyinde “spurlar” denen perdecikler oluşur ve kan akışı yavaşlar.²

Bu yavaşlama iki ana sonuç doğurur. Birincisi yüzeyel varislerin sol bacakta belirginleşmesidir. İkincisi ve daha kritik olanı, derin ven trombozu (DVT) riskinin sol bacakta sağdan çok daha yüksek olmasıdır. Klinik çalışmalar, idiyopatik sol bacak DVT vakalarında May-Thurner anatomisinin önemli bir paya sahip olduğunu gösteriyor.³

Tıbbi literatürde bu sendromun göz ardı edilmesinin altında birkaç sebep var. Birincisi, klasik Doppler ultrason bu derin pelvik baskıyı çoğu zaman göstermez. İkincisi, hastaların büyük kısmı yüzeyel varisleri için başvurduğunda, derin sistemde bir sorun olabileceği akla gelmez. Üçüncüsü, kadın hastalarda gebelik ve doğum sonrası tablo, May-Thurner ile çakıştığında sebep-sonuç ilişkisini ayrıştırmak güçleşir. Bu nedenle ben, sol bacakta belirgin tek taraflı şikayeti olan her hastaya pelvik venöz değerlendirmenin önemini açıklarım.

May-Thurner Sendromu Kimde Düşünülmeli?

Sol bacakta belirgin, sağda olmayan veya çok hafif olan varisler
Genç yaşta, özellikle 20-40 yaş arası kadınlarda tek taraflı sol bacak şişmesi
Sol bacakta açıklanamayan derin ven trombozu öyküsü
Standart varis tedavisi sonrası sol bacakta hızlı nüks
Sol bacakta egzersiz sonrası belirgin ağırlık, dolgunluk hissi

Tanı için klasik Doppler ultrason yetersiz kalabilir, bazı hastalarda BT venografi veya MR venografi gerekir. Tedavi yalnızca yüzeyel damara müdahaleyle bitmez; derin sistemdeki bası açılmadığında sol bacaktaki şikayetler tekrarlar. Derin ven trombozu risk faktörlerini incelediğim yazıda bu tabloya daha ayrıntılı değiniyorum.

Gebelik ve Sol Bacakta Varis: Neden Bu Kadar Belirgin?

Muayenehanemde sol bacak varisleri en sık genç anne adaylarında ve doğum sonrası kadınlarda gördüğüm bir tablodur. Gebelikte üç farklı mekanizma sol bacağı eş zamanlı etkiler:

Mekanik bası: Büyüyen rahim, özellikle ikinci trimesterden itibaren sol iliak ven üzerine ek bir basınç bindirir. Bebek karın boşluğunda hafifçe sağa doğru konumlanma eğiliminde olduğu için sol taraf daha çok etkilenir.⁴
Hormonal etki: Progesteron damar duvarındaki düz kasları gevşetir, kapakçıkların yetersizliğini hızlandırır.
Kan hacmi artışı: Gebelikte total kan hacmi %40’a kadar artar, bu da venöz sistemi mekanik olarak zorlar.

Bu üç faktörün birleşimi, anne adaylarında sol bacakta belirgin damar ağı, ayak bileği şişmesi ve gece kramplarına yol açar. Doğum sonrası bu şikayetlerin önemli bir kısmı geriler, ancak hepsi geçmez. Özellikle ikinci ve üçüncü gebeliklerde sol bacak şikayetleri kalıcı hale gelebilir. Hamilelikte varis başlıklı yazımda gebelik döneminde alınabilecek koruyucu önlemleri ayrıntılı anlattım.

Anne adayı hastalarıma sıklıkla şu rehberi paylaşıyorum. Sol yan yatış pozisyonu vena kava üzerindeki baskıyı azaltır, hem bebek perfüzyonu hem de bacak dönüşü için avantaj sağlar. Uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak, gün içinde birkaç kez bacakları kalp seviyesinin üzerine kaldırarak 10-15 dakika dinlenmek belirgin fayda gösterir. Hekim önerisiyle seçilen medikal varis çorabı gebelik boyunca güvenle kullanılabilir. Tuz tüketimini kontrol altında tutmak ödemi azaltır. Gebelik boyunca varis şikayetleri yaşayan annelerde, doğumdan 4-6 ay sonra değerlendirme yapmak doğru zamanlamadır; çünkü hormonal ve mekanik etkilerin büyük kısmı bu sürede normale döner.

Kırmızı bayraklar: Aşağıdaki durumlardan biri veya birkaçı varsa lütfen kontrole gelmeyi geciktirmeyin. Tek taraflı (özellikle sol bacakta) ani başlayan şişlik, baldırda tek noktada ısı artışı ve hassasiyet, sabahları geçmeyen bacak ağırlığı, ayak bileğinde renk değişikliği veya kahverengileşme, varis üzerinde kanama, varis üzerinde ülser ya da yara, nefes darlığı veya göğüs ağrısının eşlik ettiği bacak şişliği. Bu son tablo derin ven trombozu ve akciğer embolisi açısından acildir.

Sol Bacakta Varis Belirtileri: Neyi Ciddiye Almalısınız?

Hastalarımın bir kısmı varisi yalnızca estetik bir sorun olarak görür. Oysa varis, ilerleyici bir kronik venöz hastalığın yüzeydeki yansımasıdır. Sol bacakta gördüğüm en sık belirtileri klinik önemine göre sıralıyorum:

Erken Dönem Belirtileri

Akşamları bacakta dolgunluk, ağırlık hissi (sol bacakta daha belirgin)
Diz arkası, baldır iç yüzünde ince mavi-mor damar ağı
Uzun süre ayakta durduktan sonra ayak bileğinde hafif ödem
Gece kramplarının özellikle sol baldırda yoğunlaşması
Sıcak havalarda bacakta yanma, kaşıntı

Orta-İleri Dönem Belirtileri

Belirgin, ip benzeri, palpe edilebilen yüzeyel varisler
Ayak bileği çevresinde kalıcı ödem
Cilt renginde koyulaşma, kahverengi-bronz görünüm (hemosiderin birikimi)
Cildin sertleşmesi ve kalınlaşması (lipodermatoskleroz)
Kaşıntı, egzama benzeri döküntü (staz dermatiti)
İyileşmeyen yara, venöz ülser (özellikle iç ayak bileğinde)

İleri dönem belirtilerden venöz ülser, varis tedavisinin geciktirildiği hastalarda gördüğümüz en zor tablodur. Tedavisi uzun, nüks riski yüksektir. Bu nedenle erken evrede başvuran hastalar için kullanılan modern yöntemler büyük avantaj sağlar. Sol bacakta gördüğünüz değişikliklerin önemli olup olmadığını ayrıştırmak için varis belirtileri ve varis tedavisi başlıklı yazılarımı bir bütün olarak okumanızı öneririm.

Mesleki ve Yaşam Tarzı Faktörleri: Sol Bacak Neden Daha Çabuk Yorulur?

Hastalarımın mesleğini sorduğumda gözlemlediğim ilginç bir örüntü var. Uzun saatler ayakta duran ya da oturarak çalışan kişilerde sol bacak şikayetleri daha öne çıkıyor. Bunun arkasında hem anatomik asimetri hem de gündelik alışkanlıklar var. Statik postürün uzun sürdüğü her durumda, baldır pompası adı verilen ve venöz dönüşün ana motoru olan kas-pompası mekanizması işlevsiz kalır. Yerçekimine karşı kalbe geri dönmesi gereken kan, bacakta birikir ve sol tarafta, üzerine bindirilen pelvik bası nedeniyle hızla belirti üretir.

Sol Bacağı Daha Çok Etkileyen Yaşam Faktörleri

Sürekli ayakta durma: Öğretmen, sağlık çalışanı, kuaför, satış elemanı, garson gibi mesleklerde sol bacaktaki anatomik dezavantaj klinik tabloya hızla yansır.
Uzun süreli oturma: Ofis çalışanlarında baldır pompasının çalışmaması her iki bacağı etkilese de sol tarafta belirtiler daha erken görülür.
Bacak bacak üstüne atma alışkanlığı: Çoğu kişi sağ bacağını sol bacağının üzerine atar. Bu pozisyon sol bacaktaki venöz dönüşü mekanik olarak engeller.
Aşırı kilo ve obezite: Karın içi basıncı artırır ve zaten basınç altında olan sol iliak ven üzerindeki yükü çoğaltır.
Sıkı kıyafetler: Bel ve kasık çevresinde sıkıştıran giysiler venöz dönüşü bozar.
Sigara: Endotel hasarı ve damar duvarındaki esnekliği azaltarak kapakçık yetmezliğini hızlandırır.
Sedanter yaşam: Baldır pompası işlevsiz kaldığında sol bacaktaki venöz staz belirginleşir.

Hangi Meslek Gruplarında Sol Bacak Şikayetleri Daha Sık?

Meslek	Risk Düzeyi	Karakteristik Şikayet
Cerrah, ameliyathane personeli	Çok yüksek	Akşam sol bacakta belirgin ağrı ve ödem
Öğretmen	Yüksek	Sol baldırda dolgunluk, kramp
Kuaför, berber	Yüksek	Sol ayak bileğinde şişme
Tezgahtar, kasiyer	Yüksek	Sol bacakta yanma, ağırlık
Uzun yol şoförü	Yüksek	Sol bacakta uyuşma, varis ağı
Ofis çalışanı	Orta	Akşamları sol bacakta dolgunluk
Uçuş ekibi	Yüksek	Uçuş sonrası sol bacak ödemi

Tanı ve Tedavi: Sol Bacakta Varise Nasıl Yaklaşıyorum?

Sol bacak şikayetiyle muayenehaneme gelen her hastada izlediğim adımları şöyle özetleyebilirim. İlk basamak ayrıntılı öykü ve fizik muayenedir. Hastanın mesleğini, gebelik öyküsünü, ailede varis ya da pıhtı öyküsü olup olmadığını, eski derin ven trombozu öyküsünü mutlaka sorgularım. Sol bacakta tek taraflı şişme, özellikle hızla ilerleyen şikayetler beni May-Thurner ve derin sistem değerlendirmesine yönlendirir.

İkinci basamak görüntülemedir. Renkli Doppler ultrasonu hem yüzeyel hem derin sistemi değerlendirmek için temel araçtır. Kaynak damarın yerini, geri akım süresini ve kapakçık yetmezliği derecesini bu yöntemle saptarım. Variste kaynak damar nedir başlıklı yazımda bu kavramı ayrıntılı anlattım. Bazı sol bacak vakalarında, derin sistemdeki bası şüphesi nedeniyle BT venografi ya da MR venografiye başvururum.

Tedavi Seçenekleri

Yaşam tarzı düzenlemeleri: Düzenli yürüyüş, bacak elevasyonu, kilo kontrolü, sıkı kıyafetlerden kaçınma.
Medikal varis çorabı: Sınıf ve baskı düzeyi hastaya göre belirlenir. Doğru basınç sınıfı seçilmediğinde fayda azalır.
Sklerozan tedavi: Küçük ve orta yüzeyel varislerde, kılcal damar ağlarında etkilidir. Damar içine verilen ilaçla yetmezlikli kılcal damarın kapanması hedeflenir.
Endovenöz lazer (EVLA) ve radyofrekans (RFA): Büyük kaynak damarda yetmezlik varsa, ameliyatsız ve günübirlik uygulanabilen yöntemlerdir. Varis tedavisi ameliyatsız yapılır mı başlıklı yazıda ayrıntılı anlattım.
Yapışkan tedavi (siyanoakrilat): Kompresyon çorabı toleransı düşük hastalar için tercih edilebilir.
İliak ven stentlemesi: May-Thurner tanısı kesinleşen ve derin sistemdeki bası ileri düzeyde olan seçilmiş vakalarda uygulanır.⁵

Sol bacak şikayeti olan hastalarımda tedavi planını sadece görünür varislere göre yapmıyorum. Anatomik resmin bütününü görmeden müdahale ettiğinizde, kısa sürede aynı bacakta yeni varisler ortaya çıkabilir. Varis nasıl geçer başlıklı yazımda bu konuya ayrıntılı değindim.

Sol Bacak Varis Tedavisinde Sıra ve Strateji

Sol bacakta tedavi planı yaparken belirli bir sırayı önemserim. Önce derin sistemin durumu netleştirilir; eğer pelvik bölgede ileri düzey iliak ven darlığı saptanırsa, yüzeyel müdahaleden önce ya da onunla eş zamanlı olarak derin sistemin açılması düşünülür. Ardından, kaynak damar olarak adlandırdığım büyük safen ven (veya küçük safen) değerlendirilir. Kapakçık yetmezliği belgelenmişse endovenöz termal yöntemler (lazer veya radyofrekans) ya da yapışkan tedavi gündeme gelir. En son aşamada, yüzeydeki dallanmış varisler ve kılcal damar ağları sklerozan tedavi ile temizlenir. Bu kademeli yaklaşım hem nüksü azaltır hem de hastanın iyileşme sürecini hızlandırır.

Tedavi sonrası takip de en az tedavi kadar önemlidir. Sol bacakta cerrahi sonrası ödem, sağa kıyasla daha geç çözülebilir. Bu nedenle hastalarıma ilk haftalarda medikal varis çorabını düzenli kullanmalarını, günde en az iki defa 20 dakika yürümelerini ve uzun süre ayakta hareketsiz kalmaktan kaçınmalarını söylüyorum. Aile öyküsünde varis veya tromboz olan hastalarda, tedavi sonrası ilk 6 ayda kontrol Doppler bence şart.

Sık Sorulan Sorular

Sol bacağımda varis var, sağ bacağımda yok. Bu normal mi?

Evet, oldukça sık karşılaştığım bir tablodur. Sol bacaktaki anatomik asimetri ve sol iliak ven üzerindeki mekanik bası nedeniyle tek taraflı sol bacak varisi sık görülür. Ancak tek taraflı şikayet aynı zamanda May-Thurner sendromu gibi durumları akla getirdiği için, mutlaka renkli Doppler ile değerlendirme yapılmasını öneririm.

Sol bacağımda şişlik var, varis mi yoksa pıhtı mı?

Tek başına şişlik ikisini de düşündürebilir. Pıhtı (derin ven trombozu), ani başlayan, tek taraflı, baldırda ısı artışı ve hassasiyetle giden şişliktir. Varis tabanlı şişlik genellikle yavaş ilerler, gün içinde artar, sabah hafifler. Sol bacakta yeni başlayan şişlikte ihmal etmeden değerlendirme şarttır.

Gebelikte sol bacakta varis çıktı, doğumdan sonra geçer mi?

Gebelikte ortaya çıkan varislerin önemli bir kısmı doğumdan sonra ilk 3-6 ayda gerileyebilir. Ancak hepsi tamamen kaybolmaz. Özellikle ikinci ve üçüncü gebeliklerde, sol bacakta belirgin damarsal değişiklikler kalıcı olabilir. Gebelik bitiminden sonraki 6. ay değerlendirme için uygun bir zamandır.

May-Thurner sendromu tehlikeli mi?

Klinik bulgu vermeyen hafif iliak ven basısı toplumda sık görülür ve genellikle problem yaratmaz. Klinik olarak tanımlanan May-Thurner sendromu ise derin ven trombozu riskini artırdığı için ciddiye alınmalıdır. Tanı konulduğunda tedavi seçenekleri vardır ve uygun tedaviyle hastaların çoğu sorunsuz yaşamına devam eder.

Sol bacağıma varis çorabı giyiyorum, yeterli mi?

Varis çorabı önemli bir destek aracıdır ancak hastalığı durdurmaz, yalnızca şikayetleri hafifletir. Hangi basınç sınıfının uygun olduğu Doppler bulgularına göre belirlenmelidir. Kaynak damarda belirgin yetmezlik varsa, çorap tek başına tedavi sayılmaz; uzun vadede modern endovenöz yöntemlerden faydalanılması daha mantıklıdır.

Tedavi sonrası sol bacağımda tekrar varis çıkar mı?

Modern endovenöz yöntemlerle tedavi başarısı yüksektir, ancak varis kronik bir damar hastalığıdır. Anatomik yatkınlık, gebelik, kilo artışı, sedanter yaşam gibi faktörler devam ederse zaman içinde yeni damarlarda yetmezlik gelişebilir. Sol bacakta özellikle May-Thurner gibi bir alt yapı varsa, derin sistem tedavi edilmeden yüzeyel müdahale yapılması nüks oranını artırır.

Son Söz

Sol bacakta varisin daha sık görülmesi tesadüf değil, vücudumuzun damarsal anatomisinin doğal bir sonucudur. Sol iliak ven üzerindeki mekanik bası, gebelik dönemindeki ek yük, mesleki faktörler ve yaşam tarzı alışkanlıkları, sol bacağı varise daha açık bir hale getirir. Önemli olan, bedeninizin size verdiği sinyalleri görmezden gelmemek, akşamları geçmeyen bacak ağırlığını, sol bacakta tekrarlayan şişlikleri ve cilt değişikliklerini ciddiye almaktır.

Erken dönemde başvuran hastalarımda, modern ameliyatsız yöntemlerle ve uygun yaşam tarzı önerileriyle çok yüz güldürücü sonuçlar alıyoruz. Geç kalınmış vakalarda dahi tedavi olanakları olduğunu, hastalarımın sıklıkla düşündüğünden çok daha fazla seçeneğin masada bulunduğunu vurgulamak isterim. Sol bacağınızdaki şikayetleri uzun süredir taşıyorsanız, vakit kaybetmeden bir kalp ve damar cerrahına başvurmanızı tavsiye ederim.

Op. Dr. Onur Üstünel
Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı

Kaynaklar

National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Varicose veins: diagnosis and management. Clinical guideline [CG168]. https://www.nice.org.uk/guidance/cg168
Harbin MM, Lutsey PL. May-Thurner syndrome: A comprehensive review. National Center for Biotechnology Information. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7752015/
Mousa AY, AbuRahma AF. May-Thurner syndrome: Update and review. National Center for Biotechnology Information. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3924606/
MedlinePlus. Varicose veins. U.S. National Library of Medicine. https://medlineplus.gov/varicoseveins.html
Society for Vascular Surgery. Varicose veins. https://vascular.org/patients-and-referring-physicians/conditions/varicose-veins