Muayenehanemde varis şikayetiyle gelen hastaların aklındaki ilk sorulardan biri neredeyse her zaman aynı oluyor: “Doktor bey, ameliyat olmam gerekecek mi, çok mu acı verir, kaç gün yatmam lazım?” Bu soruları sormaları çok doğal, çünkü zihinlerindeki “varis ameliyatı” tablosu büyük ölçüde geçmiş yıllardan kalma. Oysa damar cerrahisi son yirmi yılda sessizce ama köklü bir şekilde değişti. Bugün varis tedavisinde kullandığımız yöntemlerin büyük çoğunluğu, halk arasında bilinen anlamda “ameliyat” değil; lokal anesteziyle yapılan, günübirlik girişimler.

Bu yazıda, kliniğimde uyguladığım varis girişimlerinin nasıl yapıldığını adım adım anlatmak istiyorum. Endovenöz lazer, radyofrekans, skleroterapi, ambulatuvar flebektomi ve geçmişin klasik cerrahi yöntemi olan stripping ameliyatını tek tek ele alacağım. İşlem öncesinde nasıl hazırlanıldığını, anestezinin nasıl uygulandığını, işlem sırasında ne hissedileceğini ve sonrasındaki iyileşme sürecini dürüstçe paylaşacağım. Amacım, kararınızı korkuyla değil bilgiyle vermenize yardımcı olmak.

“Varis Ameliyatı” Derken Aslında Neyi Kastediyoruz?

Öncelikle bir kavram karışıklığını gidermek istiyorum. Hastalarım “ameliyat” dediğinde genellikle ameliyathanede, genel anesteziyle, kesilerle yapılan bir işlem hayal ediyor. Bacak toplardamarlarındaki kapakçıkların bozulması sonucu kanın geriye kaçması (tıbbi adıyla venöz yetmezlik) varisin temel nedenidir. Yıllar içinde gözlemledim ki bu sorunu çözmenin yolu, hasarlı ve kanı geri kaçıran damarı dolaşım dışı bırakmaktan geçiyor. İşte bunu yapmanın bugün birden fazla yolu var ve bunların büyük kısmı klasik anlamda bir ameliyat değil.

Modern damar cerrahisinde varis girişimlerini kabaca iki gruba ayırabiliriz. Birinci grup, damarın içine girilerek yapılan kapalı işlemlerdir: endovenöz lazer (EVLA) ve radyofrekans (RFA) bu gruba girer. İkinci grup ise iğne ve ince aletlerle yapılan tamamlayıcı işlemlerdir: skleroterapi ve ambulatuvar flebektomi. Klasik cerrahi yöntem olan stripping ise artık seçilmiş özel durumlar dışında geri planda kalmış bir tekniktir.⁵ Hangi yöntemin size uygun olduğu, varisin tipine, kaynak damarın durumuna ve genel sağlık durumunuza göre değişir. Kaynak damar kavramının ne anlama geldiğini merak ediyorsanız variste kaynak damar nedir başlıklı yazımda detaylıca açıkladım.

Önemli bir noktanın altını çizmek isterim: doğru yöntem ancak ayrıntılı bir muayene ve renkli Doppler ultrason incelemesi sonrası belirlenebilir.¹ İnternette okuduğunuz “en iyi yöntem” tartışmaları sizin bacağınız için anlamlı değildir; çünkü en iyi yöntem, sizin damar haritanıza en uygun olan yöntemdir. Tedavi seçenekleri hakkında genel bir bakış için varis tedavisi sayfamı inceleyebilirsiniz.

İşlem Öncesi Hazırlık: Tedavi Muayeneden Başlar

Hastalarıma sık söylediğim bir cümle var: başarılı bir varis tedavisi, doğru planlamayla başlar. Girişimin kendisi kadar, öncesindeki değerlendirme de sonucu belirler. Bu yüzden işlem öncesi hazırlık sürecini hafife almamanızı isterim.

Hazırlık aşamasında genellikle şu adımları izliyorum:

Renkli Doppler ultrason: Bu inceleme, bacaktaki toplardamarların haritasını çıkarır. Hangi damarın kapakçıkları bozulmuş, kan nereden geri kaçıyor, kaynak damarın çapı ne kadar; bunları net olarak görürüz. Tedavi planı bu haritaya göre kurulur.
Genel sağlık değerlendirmesi: Kullandığınız ilaçları, geçmiş ameliyatlarınızı, varsa pıhtılaşma ile ilgili durumları ve kronik hastalıklarınızı sorgularım. Kan sulandırıcı ilaç kullananlarda işlem öncesi ek planlama gerekebilir.
Beklentilerin konuşulması: Hastamın tedaviden ne beklediğini anlamak benim için önemli. Bazıları bacak ağrısından kurtulmak ister, bazıları görüntüden rahatsızdır. Beklentiyi netleştirmek, sonuçtan memnuniyeti doğrudan etkiler.
İşlem günü için pratik bilgiler: Aç gelinip gelinmeyeceği, hangi kıyafetin uygun olduğu, işleme nasıl ulaşılacağı gibi pratik konuları önceden netleştiririz.

Endovenöz lazer ve radyofrekans gibi lokal anesteziyle yapılan işlemlerde çoğunlukla aç kalmanız gerekmez; hafif bir öğün yiyerek gelmenizi öneririm. İşlem sonrası kullanacağınız varis çorabını önceden temin etmenizi de isterim, çünkü çorap iyileşme sürecinin önemli bir parçasıdır. İşlemden sonra bacağınızı çok kısıtlamayacak, rahat bir kıyafetle gelmeniz işinizi kolaylaştırır.

Hazırlık sürecinde hastalarımın sık sorduğu bir konu da kaygıdır. Hastaneye, kesilere ve anesteziye dair endişe duymak çok insani bir tepki. Ben bu kaygıyı görmezden gelmek yerine konuşmayı tercih ederim. Yıllar içinde gözlemledim ki, işlemin her adımını önceden bilen bir hasta, o gün masaya çok daha sakin yatıyor ve iyileşme sürecini de daha rahat geçiriyor. Bu yüzden muayenede acele etmem; sorularınızı sonuna kadar sormanızı isterim. İyi bir hazırlık, sadece tıbbi tetkiklerden ibaret değildir; zihinsel olarak da hazır olmak tedavinin parçasıdır.

Endovenöz Yöntemler: Lazer (EVLA) ve Radyofrekans (RFA)

Bugün kliniğimde kaynak damar yetmezliği olan hastalarda en sık tercih ettiğim yöntemler bunlar. “Endovenöz” kelimesi “damar içi” anlamına gelir ve bu yöntemlerin mantığını da özetler: hasarlı damarı dışarıdan kesip çıkarmak yerine, içeriden ısı enerjisiyle kapatmak.

İşlem Nasıl Uygulanır?

Endovenöz lazer ve radyofrekans işlemleri benzer adımlarla ilerler. İşlemi şöyle anlatabilirim:

Ultrason eşliğinde giriş: Renkli Doppler ile damar görüntülenirken, hedef damara genellikle diz hizasından ince bir iğneyle girilir. Bu adımda yalnızca iğne giriş hissi olur.
Kateterin yerleştirilmesi: İğnenin içinden ince bir tel ve onun üzerinden bir kateter damarın içine ilerletilir. Kateterin ucu, kapatılacak damar segmentinin başlangıcına kadar getirilir.
Tümesan anestezi: Kapatılacak damarın çevresine, ultrason eşliğinde seyreltik bir lokal anestezik solüsyon enjekte edilir. Bu hem o bölgeyi uyuşturur hem de damarı çevre dokulardan ısıya karşı yalıtır. Bu aşamada birkaç iğne hissi olur.
Damarın kapatılması: Lazerde lazer fiberi, radyofrekansta ise ısıtıcı kateter ucu, kontrollü bir hızla geri çekilirken damar duvarına ısı enerjisi verilir. Damar bu ısıyla büzüşür ve kapanır.
Kapatma ve çorap: Giriş noktasına dikiş gerekmez; ince bir bant yeterli olur. Bacağa varis çorabı giydirilir.

İşlem genellikle 30 ile 60 dakika arasında sürer ve günübirlik yapılır; yani aynı gün evinize gidersiniz. Kapatılan damar zamanla vücut tarafından emilir ve kan, sağlam derin toplardamarlar üzerinden dolaşmaya devam eder. Lazerin avantajları hakkında daha fazla bilgi için lazerle varis tedavisi avantajları yazımı okuyabilirsiniz.

Hastalarımın merak ettiği bir nokta da lazer ile radyofrekans arasındaki farktır. Her iki yöntem de damarı ısı enerjisiyle kapatma esasına dayanır; aralarındaki temel fark, kullanılan enerji kaynağının türüdür. Lazerde ışık enerjisi, radyofrekansta ise radyo dalgalarıyla üretilen kontrollü ısı kullanılır. Pratikte ikisi de yüksek başarı oranlarına sahiptir ve hangisinin tercih edileceği büyük ölçüde damarın çapına, anatomik özelliklerine ve klinik değerlendirmeye göre belirlenir.⁴ Bir hasta için en uygun yöntem, bir başkası için gerekli olmayabilir. Bu yüzden ben tek bir yöntemi körü körüne savunmak yerine, her hastada damar haritasına bakarak karar veririm.

Hastalarıma şunu hep söylerim: endovenöz işlemlerde amacımız damarı “yok etmek” değil, kanı geri kaçıran bozuk bir yolu trafik dışı bırakmaktır. Vücut zaten o damara ihtiyaç duymuyordu; tersine, hastalık o damardan kaynaklanıyordu.

İyileşme Süreci

Endovenöz yöntemlerin en büyük avantajı hızlı iyileşmedir. Çoğu hastam işlemden hemen sonra yürüyerek çıkar ve aynı gün ya da ertesi gün günlük hayatına döner. İlk birkaç gün bacakta hafif gerginlik, ağrı veya morarma görülebilir; bu beklenen bir durumdur ve genellikle kısa sürede geçer. Bu dönemde size özel olarak vereceğim önerilere uymanız önemlidir; işlem sonrası dikkat edilmesi gerekenleri varis tedavisi sonrası nelere dikkat edilmelidir yazımda topladım.

Skleroterapi ve Ambulatuvar Flebektomi: Tamamlayıcı Girişimler

Kaynak damar kapatıldıktan sonra, bacakta yüzeyde kalan genişlemiş damarlar veya kılcal varisler için tamamlayıcı işlemlere ihtiyaç duyulabilir. Bunların başında skleroterapi ve ambulatuvar flebektomi gelir.

Skleroterapi Nasıl Yapılır?

Skleroterapi, ince bir iğneyle damarın içine özel bir ilaç (skleroza edici madde) enjekte edilmesi esasına dayanır. Bu ilaç damar duvarında kontrollü bir tahriş oluşturur; damar büzüşür, birbirine yapışır ve zamanla görünmez hale gelir. Özellikle ince ve orta çaplı yüzeysel varislerde, kılcal damarlarda etkili bir yöntemdir.

İşlem oldukça pratiktir. Hasta genellikle yatar pozisyondayken, hedeflenen damarlara ince iğnelerle ilaç verilir. Köpük formunda hazırlanan ilaç, sıvı forma göre daha geniş yüzeye temas ettiği için belirli durumlarda tercih edilir. İşlem birkaç dakikadan yarım saate kadar sürebilir; anestezi gerektirmez, çünkü kullanılan iğneler çok incedir. Genellikle birden fazla seans gerekir ve seans sayısı varislerin yaygınlığına göre kişiden kişiye değişir; bu yüzden baştan kesin bir seans sayısı vaat etmem doğru olmaz. Skleroterapinin detaylarını skleroterapi ile varis tedavisi yazımda ayrıntılı anlattım.

Ambulatuvar Flebektomi Nasıl Yapılır?

Ambulatuvar flebektomi, yüzeyde belirgin şekilde genişlemiş, kıvrımlı varislerin çok küçük deri kesilerinden çıkarılması işlemidir. “Ambulatuvar” kelimesi, işlem sonrası hastanın yürüyebildiğini ve günübirlik taburcu olduğunu anlatır.

İşlem lokal anesteziyle yapılır. Çıkarılacak varisin üzerine, milimetrik boyutta (genellikle 1-3 mm) deri delikleri açılır. Bu deliklerden özel bir kanca yardımıyla genişlemiş damar segmenti yakalanıp nazikçe dışarı alınır. Açılan delikler o kadar küçüktür ki çoğunlukla dikiş gerektirmez ve ince bantla kapatılır; iz bırakma olasılığı düşüktür. İşlem genellikle endovenöz girişimle aynı seansta yapılabilir, böylece hastanın tek bir günde tedavisi tamamlanır.

Hastalarıma flebektomi ile skleroterapi arasındaki seçimin nasıl yapıldığını da açıklarım. Genel olarak, gözle görünür şekilde kabarık ve kalın varisler için flebektomi, daha ince yüzeysel damarlar ve kılcal genişlemeler için skleroterapi daha uygundur. Çoğu zaman bu iki yöntem birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır. Bir bacakta kaynak damar endovenöz yöntemle kapatılır, belirgin varisler flebektomiyle alınır, geriye kalan ince damarlar ise ilerleyen dönemde skleroterapiyle giderilebilir. Tedaviyi bir bütün olarak planlamak, parça parça düşünmekten her zaman daha iyi sonuç verir.

Klasik Cerrahi: Stripping Ameliyatı

Stripping, yani büyük yüzeysel toplardamarın cerrahi olarak çıkarılması, on yıllar boyunca varis tedavisinin standart yöntemiydi. Halk arasında “varis ameliyatı” denince hâlâ akla ilk gelen budur. Dürüst olmak gerekirse, bu yöntem etkilidir; ancak modern endovenöz tekniklerin gelişmesiyle birlikte uygulama alanı belirgin şekilde daraldı.

Klasik stripping ameliyatında, kasık ve diz ya da ayak bileği bölgesinden kesiler yapılır. Yetmezliği olan büyük toplardamar, kasıktan derin damara birleştiği noktada bağlanır ve özel bir aletle damar boyunca çıkarılır. Bu işlem genellikle genel ya da bölgesel (spinal) anestezi gerektirir ve çoğunlukla ameliyathane ortamında yapılır. İyileşme süreci endovenöz yöntemlere göre daha uzundur; morarma ve ağrı daha belirgin olabilir, günlük hayata dönüş birkaç gün ila birkaç haftaya uzayabilir.

Peki stripping tamamen terk edildi mi? Hayır. Bazı özel durumlarda, örneğin damar anatomisinin endovenöz girişime uygun olmadığı, damar çapının çok geniş olduğu ya da yüzeye çok yakın seyrettiği durumlarda klasik cerrahi hâlâ değerli bir seçenektir.² Önemli olan, yöntemi modası geçtiği için değil, hastaya uygun olmadığı için elemek; ya da gerçekten gerektiğinde uygulamaktır. Bu kararı verirken hastamın anatomisini ve genel durumunu birlikte değerlendiririm.

Buradan çıkarılması gereken sonuç şudur: bir yöntemin “eski” olması onu kötü, “yeni” olması da otomatik olarak en iyi yapmaz. Endovenöz yöntemler çoğu hastada konfor, hızlı iyileşme ve günlük yaşama erken dönüş gibi belirgin avantajlar sunduğu için bugün ilk tercihimizdir. Ancak tıpta her kuralın istisnası vardır. İyi bir hekimin görevi, eline geçen her hastaya aynı yöntemi uygulamak değil; o hastaya en uygun yöntemi dürüstçe önermektir. Hangi yöntemin uygulanacağına karar verirken sizinle açıkça konuşur, gerekçelerimi paylaşırım.

Yöntemlerin Karşılaştırılması

Hastalarımın kafasındaki tabloyu netleştirmek için, sık kullanılan yöntemleri bir arada görmenin faydalı olduğunu düşünüyorum. Aşağıdaki tablo genel bir bakış sunar; ancak sizin için doğru seçimin yalnızca muayene ve Doppler incelemesi sonrası belirlenebileceğini tekrar hatırlatmak isterim.

Yöntem	Anestezi	Hangi varis için	Günübirlik mi	Tipik iyileşme
Endovenöz lazer (EVLA)	Lokal (tümesan)	Kaynak damar yetmezliği	Evet	Genellikle hızlı, kısa sürede günlük yaşama dönüş
Radyofrekans (RFA)	Lokal (tümesan)	Kaynak damar yetmezliği	Evet	Genellikle hızlı, kısa sürede günlük yaşama dönüş
Skleroterapi	Gerekmez	İnce, yüzeysel ve kılcal varisler	Evet	Hızlı, genellikle birden fazla seans
Ambulatuvar flebektomi	Lokal	Belirgin, kıvrımlı yüzeysel varisler	Evet	Hızlı, küçük deri delikleri
Klasik cerrahi (stripping)	Genel veya spinal	Seçilmiş özel anatomik durumlar	Çoğunlukla hayır	Daha uzun, birkaç gün ila birkaç hafta

Tablodan da görüleceği gibi, modern yöntemlerin büyük çoğunluğu lokal anesteziyle, günübirlik ve hızlı iyileşmeyle yapılıyor. “Varis tedavisi ameliyatsız yapılabilir mi” sorusunun yanıtını merak ediyorsanız, bu konuyu özel olarak ele aldığım varis tedavisi ameliyatsız yapılır mı yazımı okumanızı öneririm.

İşlem Sonrası Süreç ve İyileşme

Bir varis girişiminin başarısı yalnızca işlem masasında değil, sonrasındaki haftalarda da şekillenir. Hastalarıma işlem sonrası süreci ciddiye almalarını özellikle anlatırım. İşlem sonrası genel olarak şu önerileri veriyorum:

Yürüyün: İşlemden sonra hareketsiz kalmak değil, düzenli ve nazik yürüyüşler yapmak iyileşmeyi destekler. Yürümek bacak kaslarının toplardamar pompası gibi çalışmasını sağlar.
Varis çorabını kullanın: Önerdiğim sürede ve şekilde varis çorabını giymeniz, bacaktaki şişliği azaltır ve iyileşmeye katkıda bulunur.
Uzun süreli hareketsizlikten kaçının: İlk dönemde uzun süre ayakta sabit durmaktan veya bacak bacak üstüne atıp uzun süre oturmaktan kaçınmanızı öneririm.
Aşırı sıcaktan uzak durun: İlk günlerde çok sıcak banyo, sauna ve hamam gibi ortamlardan kaçınmak mantıklıdır.
Kontrollere gelin: İşlemden sonra önerdiğim kontrol muayenelerine gelmeniz, sonucun değerlendirilmesi açısından önemlidir. Doppler ile kapatılan damarın durumu kontrol edilebilir.

İlk birkaç gün hafif ağrı, gerginlik ve morarma görülebilir; bu beklenen ve genellikle geçici bir durumdur. Önemli olan, beklenen iyileşme belirtileriyle dikkat edilmesi gereken durumları ayırt edebilmektir. Bacakta ani ve belirgin şişme, artan kızarıklık, yüksek ateş ya da nefes darlığı gibi olağandışı belirtiler fark ederseniz vakit kaybetmeden bana ya da bir sağlık kuruluşuna başvurmanızı isterim. Bu tür belirtiler nadirdir, ancak erken değerlendirilmesi önemlidir.

Şunu da eklemek isterim: varis girişimleri mevcut hasarlı damarları tedavi eder, ancak ileride yeni varislerin oluşmasını kalıcı olarak garanti edemez. Genetik yatkınlık, yaşam tarzı ve mesleki faktörler yeni varislerin gelişiminde rol oynar.³ Bu yüzden tedavi sonrasında da bacak sağlığına özen göstermek, kilo kontrolü, düzenli hareket ve gerekirse koruyucu çorap kullanımı önem taşır. Varisin neden oluştuğu ve nasıl geçtiği konusundaki genel bakışım için varis nasıl geçer yazımı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Varis ameliyatı ağrılı mıdır?

Modern endovenöz yöntemler lokal anesteziyle yapılır ve işlem sırasında genellikle yalnızca iğne giriş hisleri olur, belirgin bir ağrı beklenmez. İşlemden sonra ilk birkaç gün hafif gerginlik, ağrı ya da morarma görülebilir; bu beklenen bir durumdur ve genellikle basit önlemlerle yönetilir. Klasik cerrahi yöntemde iyileşme döneminde ağrı daha belirgin olabilir.

Varis tedavisi ameliyatsız yapılabilir mi?

Bugün kullandığımız yöntemlerin büyük çoğunluğu, halk arasında bilinen anlamda bir ameliyat değildir. Endovenöz lazer, radyofrekans ve skleroterapi gibi yöntemler kesi gerektirmeyen ya da yalnızca milimetrik girişler içeren, lokal anesteziyle yapılan günübirlik işlemlerdir. Yine de hangi yöntemin uygun olduğu kişiye özeldir ve muayene sonrası belirlenir.

İşlemden sonra ne zaman işime dönebilirim?

Endovenöz yöntemlerden sonra çoğu hasta günlük hayatına aynı gün ya da ertesi gün döner; masa başı işlerde dönüş genellikle hızlıdır. Ağır fiziksel iş yapanlarda ya da klasik cerrahi uygulanan hastalarda bu süre uzayabilir. Size özel öneriyi, yaptığınız işi ve işlemin tipini değerlendirerek veririm.

Varis ameliyatı tek seansta biter mi?

Kaynak damarın kapatılması genellikle tek bir seansta yapılır ve gerektiğinde ambulatuvar flebektomi aynı seansta tamamlanabilir. Ancak yüzeyde kalan ince varisler ve kılcal damarlar için skleroterapi gibi yöntemlerde birden fazla seans gerekebilir. Seans sayısı varislerin yaygınlığına göre değişir; bu yüzden baştan kesin bir sayı vaat etmek doğru olmaz.

İşlemden sonra varis tekrar eder mi?

Yapılan girişim, tedavi edilen hasarlı damarları ortadan kaldırır. Ancak varis hastalığı genetik yatkınlık ve yaşam tarzı gibi faktörlerle ilişkilidir; bu nedenle ilerleyen yıllarda yeni damarlarda varis gelişebilir. Düzenli hareket, kilo kontrolü ve gerektiğinde koruyucu çorap kullanımı yeni varis riskini azaltmaya yardımcı olur. Kontrol muayeneleri de erken fark etmek açısından önemlidir.

Hangi varis yöntemi en iyisidir?

Herkes için geçerli tek bir “en iyi yöntem” yoktur. En uygun yöntem, sizin damar haritanıza, kaynak damarın durumuna, varislerin tipine ve genel sağlık durumunuza göre belirlenir. Renkli Doppler ultrason ve ayrıntılı muayene olmadan doğru kararı vermek mümkün değildir. Bu yüzden internetten edinilen genel bilgilerle değil, kişisel değerlendirmeyle karar verilmesini öneririm.

Son Söz

Varis tedavisi denince zihinlerde hâlâ büyük kesiler, uzun yatış süreleri ve zorlu iyileşme dönemleri canlanıyor. Oysa damar cerrahisindeki gelişmeler bu tabloyu büyük ölçüde değiştirdi. Bugün muayenehanemde uyguladığım girişimlerin çoğu, lokal anesteziyle, günübirlik ve hızlı iyileşmeyle yapılıyor. Korkunun büyük kısmı bilgi eksikliğinden kaynaklanır; doğru bilgilendiğinizde kararınızı daha rahat verirsiniz.

Unutmayın ki bu yazıda anlattıklarım genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir muayenenin yerini tutmaz. Bacağınız için doğru yöntem, ancak sizi dinleyip muayene ettikten ve damar haritanızı çıkardıktan sonra netleşir. Bacaklarınızdaki varislerden rahatsızsanız ya da kafanızda sorular varsa, sizi dinlemekten ve seçenekleri birlikte değerlendirmekten memnuniyet duyarım.

Op. Dr. Onur Üstünel
Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı

Kaynaklar

National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Varicose veins: diagnosis and management (CG168). https://www.nice.org.uk/guidance/cg168
Society for Vascular Surgery / American Venous Forum. Clinical practice guidelines on the management of varicose veins of the lower extremities. https://www.jvsvenous.org/
MedlinePlus. Varicose veins. U.S. National Library of Medicine. https://medlineplus.gov/varicoseveins.html
National Center for Biotechnology Information (NCBI / PMC). Endovenous ablation and treatment of varicose veins. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/
Türk Kalp ve Damar Cerrahisi Derneği. https://www.tkdcd.org/